Ontstaan vanuit een noodzaak

Volgens de Groene Michelingids is Train World een absolute must-see in Brussel. Dit is deels te danken aan de unieke scenografie van het museum. De NMBS-collectie wordt op een verrassende manier belicht volgens een black box-principe en soundscapes benadrukken de bezoekersbeleving nog eens extra. Het museum besteedde er sinds de opening in 2015 enorm veel aandacht aan om de museumruimtes zoveel mogelijk op een vergelijkbare manier toegankelijk te maken voor personen met beperkte mobiliteit als voor andere bezoekers. Toch kan deze bijzondere scenografie in sommige gevallen alsnog een drempel vormen voor mensen met een lichamelijke of geestelijke handicap.

Bovendien leidt de manier waarop we museale inhoud overbrengen nog te vaak tot exclusie. Zo doet een gids heel vaak een beroep op het gebruik van (historische) referentiekaders (bvb. de 19de eeuw), concepten waar niet iedereen mee vertrouwd is. Zelfs wanneer een gids verbeelding integreert in de rondleiding, de groep interactief betrekt en boeiende verhalen brengt, dan nog is een gidsbeurt geënt op voorkennis. Een groep rondleiden die niet vertrouwd is met deze referentiekaders is een lastige klus. Zo ontstond geleidelijk aan het uitdagende idee om voor personen met een verstandelijke beperking een immersief pakket te ontwikkelen dat hen de kans geeft om van Train World te genieten.

Op gelijke voet

Train World is in 2018 samen met FARO, het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed, van gedachten gaan wisselen over dit gemis. FARO startte toen tal van pilootprojecten op rond erfgoed en welzijn. Vier voorwaarden waren hiervoor cruciaal:

1. er moest sprake zijn van een samenwerking tussen een erfgoedorganisatie en welzijnspartner;
2. deze moest bovendien duurzaam zijn (kennisdeling toestaan);
3. gebaseerd op wetenschappelijke feiten;
4. multisensorieel zijn;

We gingen op zoek naar duurzame samenwerkingsverbanden met gemotiveerde zorginstellingen. Tijdens de gesprekken met verschillende instellingen lieten we ons buikgevoel spreken. We zochten mensen en organisaties die spontaan enthousiast werden over onze pitch. We vroegen geen financiële middelen, maar wel een tijdsinvestering in het project en een vast aanspreekpunt.

Al snel voelden we dat we met Zorgcentrum De Ark (NL) en Opvangcentrum HAMA (FR), twee Brusselse instellingen, op dezelfde golflengte zaten. Beide zorgcentra wilden dat de deelnemers zich konden amuseren en zich goed voelden. Ze vonden het belangrijk om kennisvergaring los te laten en meer ruimte te laten voor verwondering. Kortom een product ontwikkelen dat hun bewoners tot rust zou brengen, of indien nodig, stimuleert.

Om het gemeenschappelijk doel te bewaken was naar elkaar luisteren heel belangrijk. Hama en De Ark gaven aan wat voor hun cliënten belangrijk was. De multisensoriële beleving moest speels en verbindend zijn, advies over de selectie en uitwerking van de zintuigelijke prikkels was relevant. De keuze van het verhaal (van een machinist en een stoker) dat we multisensorieel ‘vertaalden’ was teamwerk. We herschreven samen de tekst in heldere taal en schrapten overbodige, complexe inhoud met de hulp van ‘Wablieft’ en ‘Facile à Lire et à Comprendre’ (FALC).

Van prototype tot kleine stoomtrolleylocomotief

Het was ons doel om alle mogelijke zintuigen te betrekken en elke mogelijke prikkel uit het verhaal te koppelen aan een geschikt object. We gebruikten hiervoor onze eigen collectie en speurden op tweedehandswebsites in onze zoektocht naar geschikt materiaal. Wat we niet vonden, lieten we maken (bv. geur). Om het pakket zo goed mogelijk af te stemmen op de doelgroep wilden we de bewoners van de dagcentra betrekken bij de keuze van de objecten.

Oorspronkelijk hadden we een prototypingtraject gepland waarbij we wilden testten welk effect de objecten hadden op hun zintuigen. De coronacrisis gooide echter roet in het eten en verplichtte ons om onze werkwijze te herzien. Uiteindelijk verliep deze fase enkel via twee begeleiders van de dagcentra. We organiseerden pas een testdag met de bewoners toen we bijna alle objecten verzameld hadden. Op basis van hun reacties konden we het pakket verder uitwerken.

Tot slot moesten al deze objecten op een leuke en praktische gepresenteerd worden. We botsten op een cateringwagentje dat ooit gebruikt werd op de treinen van de Wagons-Lits. Samen met Amadeo Kollectif knapten we de trolley op en toverden die om tot een handig en leuk stoomtrolleylocomotief.

Om het verhaal op een multisensoriële manier te brengen, hadden we deskundigen nodig die zich konden inleven en het verhaal op maat konden vertellen. Onze gidsen hadden heel veel ervaring en kennis van ons museum, maar hadden bitter weinig ervaring met deze doelgroep. Daarom was het aanbieden van een opleiding uiterst belangrijk en gaven we de geïnteresseerde gidsen de kans om een speciale opleiding te volgen.

En nu … verduurzamen

Hoewel we nu een aanbod hebben voor mensen met een verstandelijke handicap zal er de komende maanden ongetwijfeld nog feedback gegeven worden door de deelnemers en vertellers op de objecten, de duur van het pakket, enz. Aan de hand van deze input verbeteren we het pakket en bekijken we welke elementen we moeten aanpassen.

Het staat vast dat dit geen eindpunt is voor Multisenso Rail aangezien dit aanbod ook interessant is voor andere doelgroepen. We zien Multisenso Rail als een hefboom om te investeren in een toegankelijker Train World voor iedereen en om een duurzame en inclusieve publiekswerking uit te bouwen.

We zijn alvast heel benieuwd hoe kinderen in school- of vrijetijdscontext, anderstalige nieuwkomers, blinden, doven, gepensioneerden, mensen met ASS, mensen met dementie, enz. zullen reageren op deze activiteit.

Impact meten

Eén van de voorwaarden voor het piloottraject was impactmeting. Het is de bedoeling om de impact van de Multisenso Rail te meten (en te evalueren) op het welzijn van de deelnemers en hun begeleiders en dit op korte en langere termijn. Dit is geen eenvoudige oefening omdat je extra inspanningen vraagt van de begeleiders van de zorginstellingen. De methodiek die we hiervoor moeten ontplooien is nog niet bepaald. Om goed te kunnen meten hebben we vooral veel data nodig en die zijn er momenteel nog niet.

Onze partners

Multisenso Rail kadert in een reeks piloottrajecten van FARO rond erfgoedcollecties, gezondheid en welzijn. De belangrijkste partners voor Multisenso Rail zijn Zorgcentrum De Ark en Opvangcentrum HAMA. Voor de realisatie werkten we samen met Amadeo Kollectif, Peter De Cupere, Wablieft! en Inclusion (Facile à Lire et à Comprendre).

Klik hier voor meer praktische info over het Multisenso Rail-pakket